Mùa thu vàng - Nữ hè

Nói về mùa thu, ta thường nghĩ ngay đến mùa thu vàng. Lá cây từ màu xanh chuyển sang muôn vẻ các sắc vàng. Màu vàng đất, đỏ đồng, xanh đồng, nâu đồng, vàng nhạt, vàng cam, vàng tuyền đều là những màu làm ta liên tưởng đến mùa thu. Khi nhìn những cánh rừng Nga được trang điểm rực rỡ bằng những sắc màu này, ta thường tự nhủ, thật là khoảnh khắc đẹp, có lẽ đẹp nhất trong năm.

Mùa thu vàng, lá đổ rồi héo, phân hủy và sinh ra một lượng nhiệt lớn, tỏa lên bầu khí quyển, tạo ra dòng khí xoáy nghịch, xua tan mây và làm tăng áp suất khí quyển. Giai đoạn này của mùa thu, khi bầu trời ấm áp đầy nắng và thiên nhiên chìm trong sắc vàng của cây cỏ, người Nga gọi là «бабье лето» (phiên âm: ba-bi-e le-tơ).

Dịch cụm từ này sang tiếng Việt quả là một điều khó khăn. Từ «лето» có nghĩa là “mùa hè”, nhưng cả cụm từ lại chỉ một giai đoạn của mùa thu. Nhưng khó hơn cả vẫn là từ «бабье», vốn là tính từ xuất phát từ danh từ «баба», có nghĩa chung là phụ nữ, đúng hơn là phụ nữ thôn quê, làm ta liên tưởng đến những người phụ nữ Nga không còn trẻ, mặc váy áo dân tộc, chít khăn choàng, đứng bên căn nhà gỗ. Vậy nhưng cả cụm từ lại miêu tả thời kỳ vô cùng đẹp đẽ và rực rỡ của mùa thu.

Về nguồn gốc của cụm từ Nga «бабье лето», Đại bách khoa toàn thư Xô viết cho rằng ý nghĩa trước hết của cụm từ là “giai đoạn khi ánh mặt trời mùa thu vẫn còn có thể sưởi ấm những người phụ nữ luống tuổi”. Ngoài ra người ta liên hệ thành ngữ này với giai đoạn trong cuộc sống của những người nông dân, khi các công việc đồng áng đã kết thúc, và những người phụ nữ bắt tay vào việc nhà: ngâm cây lanh, đập tước vỏ, dệt vải. Những ngày đầu của giai đoạn này người ta bắt đầu muối dưa chuột và theo phong tục - giảng hòa và giải quyết các mâu thuẫn. Thời nước Nga cổ các ngày này được chào đón như những ngày hội làng quê. Vào các buổi tối, người Nga kéo sợi, hát hò, linh đình ăn uống. Sau khi giai đoạn này kết thúc, những người phụ nữ lại bận rộn với vải thô, bắt đầu guồng sợi, may vá.

Theo hướng giải thích khác, cụm từ «бабье лето» thời xưa có ý nghĩa mê tín dị đoan: phụ nữ có sức mạnh làm các mùa tuần hoàn theo chiều ngược lại (từ thu sang hè) và nói chung là ảnh hưởng đến các thay đổi của thời tiết. Trong dân gian Nga nói rắng “chỉ người phụ nữ mới có thể sưởi ấm như thế, khi tất cả mọi thứ gần như đã mất”.

Vậy nên cứ xin tạm dịch «бабье лето» sang thành “nữ hè” - mùa hè của phụ nữ.

Thật lấy làm tiếc rằng giai đoạn “nữ hè” lại quá ngắn ngủi. Ở Xanh Pê-téc-bua chẳng hạn, nếu như mùa thu kéo dài chừng ba tháng, thường bắt đầu từ tuần thứ hai của tháng chín và kéo dài đến hết tháng mười một, thì giai đoạn “nữ hè”, khi các cây lá vàng rực dưới nắng, lại chỉ chừng hai - ba tuần, từ cuối tháng chín đến giữa tháng mười. Và những lá cây màu sắc vàng rực vui mắt bất ngờ bắt đầu rụng. Tán lá trên cây thưa dần, lá rụng càng ngày càng nhiều. Mặt đất rồi cũng trở nên vàng rực, màu vàng của lá rụng xào xạc dưới chân. Và tâm trạng ta buồn một chút vì rằng vẻ đẹp này không bao giờ là mãi mãi.

Càng nhiều lá rụng trên mặt đất, lại càng ít lá trên cây. Và bỗng một ngày trên các cây không còn một chiếc lá nào, chỉ còn lại thân cây trơ trụi màu đen. Cũng vẫn là mùa thu, nhưng mùa thu không vàng nữa, và “nữ hè” đã biến mất.

Mời các Quý khách đến thăm Xanh Pê-téc-bua, thưởng ngoạn cảnh đẹp có một không hai vào dịp mùa thu vàng - “nữ hè”.